sábado, 25 de octubre de 2014

A RESPOSTA DAS UNIVERSIDADES AO RETO DA INVESTIGACIÓN E A INNOVACIÓN



Ricardo García Mira
Coordinador do consorcio europeo GLAMURS (FP7)

O 7º Programa Cadro da Unión Europea foi durante o periodo 2007-2013 o principal instrumento de financiación da investigación na Unión Europea. O seu sucesor, o oitavo programa, o Horizon-2020, mantén, e incluso mellora, a aposta da UE pola investigación e a innovación cun orzamento en torno aos 80 mil millóns de euros. A posición de España no 7º PC foi boa, situándose con 3182 millóns xestionados no 6º posto, xunto a Alemania (7082), Reino Unido (6880), Francia (5088), Italia (3529) e Holanda (3291), pero entre os países de cabeceira, ou sexa, aqueles que superaron un retorno superior aos 2 mil millóns. 

Os investigadores responderon ben ao programa, o que quere dicir que comprenderon ben o novo escenario de competitividade e o que significa para o desenvolvemento de investigación de calidade. A investigación española ten capacidade para estar nese grupo de cabeceira, como o amosan estas cifras. Hai falla, sen embargo, dun maior respaldo financeiro ás universidades para que poidan éstas emprender programas de apoio á consolidación dos seus investigadores, incentiven a súa participación e introduzan factores de motivación nas súas plantillas, que permitan incrementar ese retorno e dignificar a investigación.

 Galicia sobrevive cunha participación discreta no que a financiación europea se refire. A USC mantén a cabeceira desde o inicio do FP7 no número e liderazgo de proxectos, á que lle sigue perto a de Vigo. A UDC, si ben ocupa o  terceiro lugar, destaca no programa polo seu liderazgo en Galicia no ámbito de Humanidades e Ciencias Sociais, con liñas de Sustentabilidade e Innovación Social, nas que creo que o noso grupo tivo algo que ver (www.people-environment-udc.org).

Os investigadores, e así as universidades, fixeron os seus deberes a pesar das restriccións. O Goberno debe recoñecer que máis do 90% da investigación estase a facer nas Universidades e, por tanto, ten que responder cunha política decidida. Competir en Europa para manter estes liderazgos non é gratuito, precisa de máis inversións –actualmente centradas prácticamente en exclusiva nas empresas-,  reforzando o papel das universidades.

viernes, 6 de junio de 2014

ABDICACIÓN: INNOVACIÓN E COHERENCIA HISTÓRICA

Coa salvedade de Isabel II, que ten que considerar o seu mandato un asunto de vocación perpetua, vése que abdicar empeza a ser algo frecuente, a pesar de que a decisión adóptase no noso país sen sequera contar cunha lei orgánica que a regule. Unha vez máis demóstrase, como xa se fixo coa recente e fugaz modificación da Constitución, que aprobar leis que requiren maiorías cualificadas non é unha cuestión problemática. 

Suxeriuse que quizais abdicar baixo o Goberno do PP sexa máis doado para a supervivencia da Coroa que o sería baixo un Goberno socialista se conseguira gañar as eleccións. Se así é, o rei teríase saído coa súa, transmitindo o cetro a don Felipe, único ileso dos que foron caendo na familia real nos últimos anos, aínda sen pechar os cargos aos que se enfronta a duquesa de Palma por fraude fiscal e branqueo, ou a caza de elefantes en Botsuana, na que fora sorprendido en plena aplicación das máis impopulares medidas contra a crise, que, por outro lado, demostra que España é un país que ama os animais, a pesar de tanta corrida de touros.
ADVERTISEMENT

O clamor popular exprésase nas eleccións, e o luns o fixo en manifestacións por todo o país, pedindo non só renovacións na dirección de gobernos e partidos, senón tamén nos sistemas de goberno. A Comisión Europea, por mandato do Parlamento, tanto para o 7.º Programa Marco de Investigación e Innovación, como para o 8.º, o chamado Horizonte-2020, aprobou máis de 150 mil millóns de euros entre os dous para promover investigación, destinando cantidades millonarias, entre outros, a proxectos que estuden novos sistemas de gobernanza e innovación social nos que a cidadanía adopte un papel máis participativo. As teses dos programas europeos de traballo están máis acorde coas demandas cidadáns -de abaixo-arriba (bottom-up)- que coas decisións de arriba-abaixo (top-down) de imposición de xefes de Estado. Se esta é a sinerxía con Europa, ¿cando empezaremos a modernizarnos e a dar sentido e coherencia histórica a tanta inversión dineraria?

jueves, 21 de noviembre de 2013

O PRESTIGE: XUSTIZA SOCIAL E RESPONSABILIDADE

Ricardo García Mira

A desaparición do Prestige hai 11 anos debeu ser algo así como maxia, como dicía a miña colega Adina Dumitru na recente presentación do noso libro Lecturas sobre el desastre del «Prestige» ao refrescarnos o significado etimolóxico da palabra prestige, que quere dicir «acto de maxia». Logo das mareas negras que sucederon á catástrofe, vimos aparecer e desaparecer moitas cousas: galletas de chapapote, aves no chapapote, barcos de pesca do mar, emprego, ingresos da pesca e do turismo e cartos das arcas públicas, que costearon as indemnizacións e os máis de catro mil millóns de euros que financiamos todos. 

A sentencia que agora publica o tribunal, pola que se establece como única responsabilidade a do capitán por desobediencia á autoridade, chega con decepción, deixa lagoas, e parece tamén un «acto de maxia» no que mesmo desaparecen tamén todos os responsables. Evidencia, ademais, os profundos cambios que o noso sistema de organización da sociedade necesita emprender se quere acurtar a enorme distancia que separa aos cidadáns das políticas públicas. 

Xa poucos confían nun sistema xusto polo que, ademais, hai que pagar. A cidadanía cumpriu coa súa parte, e debera ser recompensada, cando menos igual que os veciños de Angrois, e como mínimo cunha sentencia social e ambientalmente xusta. Esta condena quédase cativa, e evidencia a ineficiencia dun sistema suxeito a presións e intereses que non favorecen a xestión de responsabilidades civís, políticas e penais, sexan por acción ou por omisión. 

A minimización do risco do desastre da que hai 11 anos se fixo eco o Goberno e o intento de fragmentar a resposta comunitaria, debilitando as redes de apoio social que xurdiron, foron actos contraproducentes que aumentaron o risco percibido e a percepción da baixa capacidade nos lugares afectados para afrontar a ameaza. A consecuencia destes actos non favorece precisamente a cooperación, e produce sentimentos encontrados que dan lugar a baixa eficiencia. En definitiva, son aspectos sociais que precisan máis atención, polo impacto social que producen.

martes, 8 de octubre de 2013

PERFILES CRIMINALES




Ricardo García Mira
 
La investigación criminal y su capacidad para esclarecer una muerte como la ocurrida en Santiago ha experimentado grandes avances. El análisis de las pistas en la escena del crimen se ha visto beneficiado gracias al desarrollo científico de otras ciencias denominadas “duras” como la física, la química o la biología, pero también de las mal denominadas “blandas”, como la psicología que, desde una perspectiva interdisciplinar, han incorporado nuevos enfoques para dar respuesta, cada vez con mayor certeza, a la razonable demanda y curiosidad social por conocer las causas de tan terrible crimen.

Así, establecer el perfil de la conducta de un criminal a partir de las pruebas, ha formado parte de una ciencia denominada psicología investigativa, con recientes desarrollos, y constituye un método muchas veces inequívoco para identificar al criminal. La investigación combina, de manera efectiva, el análisis estático que proporcionan las pistas físicas, con el análisis más dinámico orientado a conocer las probabilidades de que las conductas vinculadas a un crimen hayan sucedido de un modo y no de otro. Información que, como en el caso de las pistas pendientes de analizar, deberá analizar minuciosamente el juez para adoptar una decisión correcta.

Si la sospecha se establece sobre un agresor conocido, como parece ser el caso, el método inductivo clásico, que analiza características compartidas por otros criminales con un mismo patrón de conducta, se ve reemplazado, por una parte, por el método deductivo, según el cual al análisis de la escena del crimen se une el análisis de la información proporcionada por la policía científica para deducir las características psicológicas y conductuales del criminal. A él hay que añadir el perfilado geográfico, que relaciona la ubicación de la escena del crimen con el lugar de residencia del criminal, si tenemos en cuenta que los agresores actúan siempre en un lugar y momento que posee para ellos significado personal.

sábado, 5 de octubre de 2013

MADRES QUE MATAN A SUS HIJOS



Ricardo García Mira

Las estadísticas nos hablan de que el número de ellas supera al de los varones. Tienen una tasa anual, en algunos países hasta semanal, y más de dos tercios de los asesinatos de niños cometidos por otra persona, son perpetrados por sus padres. El filicidio es ya una de las principales causas de muerte entre los pequeños. El problema es, por tanto, social y requiere prevención específica.

Se las ha asociado a pasar por momentos difíciles de gran estrés económico, a sufrir las consecuencias del desempleo, a tener en su haber algún intento de suicidio, a sufrir depresión y otros desórdenes psicológicos. Son seres humanos, frágiles, que han vivido y acumulado frustraciones desde la infancia y que comparten aún en la vida adulta. Enganchadas aún a esas frustraciones sin resolver, perpetúan esa fragilidad cual pesadilla difícil de librar.

La literatura psicológica describe varias formas que ponen de manifiesto cómo cada una desgarra profundamente sentimientos, dolor, y necesidad de liberación, y con ello aparece incomprensión y falta de sentido de realidad. La decepción de una madre que evidencia su trauma en el asesinato de sus hijos y en la experiencia del amor altruista que le hace ver en la muerte la mejor opción para salvarlos de un mundo indeseable, por su propio bien. O la de quien acaba con ellos luego de un abuso continuado de maltrato que convive con estructuras invisibles que mantienen su personalidad al límite con conductas irreconciliables que sólo evidencian trastornos. O la decepción del hijo nunca deseado que irrumpe en su experiencia vital como un obstáculo eterno. O el deseo de venganza que se evidencia en el daño al padre en medio de la lucha por la custodia. O, finalmente, la vivencia de ese delirio psicótico que la lleva a deshacerse de sus hijos sin motivo aparente.

De modo más o menos evidente, la decepción amorosa las hunde una y otra vez en ese trauma terrorífico, presa de dolor y desgarro que ocurre incomprensible e impenetrable en las entrañas de la mente.

martes, 24 de septiembre de 2013

PROVOCACIÓN Y AGRESIÓN

Ricardo García Mira


El creciente número de enfrentamientos violentos y casos de malos tratos en nuestro país dibuja una imagen que invita a hacer algunas reflexiones. Partiendo de que una distribución desigual de los recursos o un bajo nivel de integración social pueden ser factores que predisponen a una sociedad hacia la violencia, normalmente, aprendemos normas sociales y habilidades que nos ayudan a controlar esa agresividad que forma parte de nuestra naturaleza humana, y nos permiten manejar la provocación o la frustración. La misma naturaleza nos permite tomarnos un tiempo para analizar cada situación, favoreciendo así
la inhibición del comportamiento agresivo. Sin embargo, ¿qué es lo que aumenta la probabilidad de una agresión? Nuestra capacidad cognitiva para procesar adecuadamente el significado de una eventual provocación, puede verse limitada por la confluencia de dos razones: una es el alcohol y las drogas. La otra son nuestras propias emociones. Ambas interrumpen nuestro proceso de reflexión y producen percepciones ambiguas en una situación provocadora. Ante tal ambigüedad, los jóvenes se miran entre sí buscando consenso entre ellos. Si los demás agreden, ellos también. Y el alcohol, al igual que muchas drogas, terminan reduciendo esa capacidad inhibitoria que caracteriza nuestra habilidad para manejar la agresión.

Los mecanismos que explican la agresión residen en el modo en que hemos aprendido a manejar nuestras emociones, en la imitación y en el refuerzo. En nuestra sociedad la recompensa que obtiene el agresor al recibir el aliento de otros jóvenes a los enfrentamientos con la autoridad, o la tolerancia a los malos tratos que ha caracterizado a nuestra sociedad durante años, ha favorecido la imitación y compite hoy exitosamente con el castigo, si tenemos en cuenta la facilidad con la que un acusado es liberado una vez detenido.

La violencia puede llegar a reducirse cuando una sociedad es capaz de formar ciudadanos críticos, capaces de enseñar y activar normas inhibitorias, minimizando la provocación y los efectos de la violencia de medios de comunicación, y aprendiendo a identificarse con los otros, en lugar de distanciarlos y deshumanizarlos. Es aquí donde la agresión es más fácil, cuando la víctima se percibe distante y deshumanizada, favoreciendo la aparición de la desindividuación, reforzada por el anonimato o la responsabilidad difusa de la agresión -cuando ésta se produce amparada en el grupo- o por la privacidad del hogar.

PRESTIGE: AQUÍ NON PASOU NADA

Ricardo García Mira
Non é doado entender cómo o electorado galego renunciou a tirar das orellas ó partido que coa súa acción ou omisión favoreceu as condicións que levaron ó afundimento do Prestige ou á implicación deste país na ilegal e vergoñenta guerra, senón que a impresión, ó parecer, é a de que aquí non pasou nada.

En primeiro lugar, é difícil crer que Galicia teña feito a súa transición política cara á democracia, como o proban as súas persistentes estructuras caciquís e clientelares, que se manteñen mesmo para garantir o acceso ós dereitos máis básicos dun cidadán. Trátase, pois, dun asunto de educación e conciencia democrática. En segundo lugar, o Prestige danou en Galicia a unha das comunidades de maior riqueza ecolóxica de Europa. ¿Que foi da estratexia galega de educación ambiental e da política da sostenibilidade? ¿Por que non
se activaron? ¿Cal é agora a súa credibilidade? ¿Que ocorreu na mente do cidadán que olvidou o chapapote que cubriu a costa, afundiu a súa economía e danou a dignidade de todos? As indemnizacións borraron o chapapote na conciencia e reduciron a disonancia, facendo que as familias que as percibiron corrixiran a posible disposición a mudar o seu voto, alomenos mentres se viron compensados. Unha cuestión de educación ambiental. Finalmente, ¿en que sociedade vivimos que, a pesar das manifestacións e das masacres, non se cuestionou a guerra á hora de votar, aínda cando defender o valor do pacifismo chegou a significar ser radical e indesexable? É ben certo que pensar que nas eleccións municipais se vota á persoa e non ó partido implica menos coste emocional que pensar nas masacres humanas que como país estivemos a apoiar lonxe de aquí.

En resumen, educación para a democracia, para o medio ambiente, para a paz. Quizais alguén pode ter interese en facernos crer que Galicia é inmune á alteración desta tríada de cousas. Quizais somos unha sociedade máis complexa -non o creo-. Non sexamos cínicos. Non é a resposta da cidadanía galega. É a demanda de educación dunha sociedade, á que durante moito tempo, e ata hai ben pouco, se lle fixo crer que cando os seus fillos non querían estudiar era porque non valían, ¿ou non foi así? 
2 Junio 2003